ABD Donanması’nın, kritik silah sistemlerinin bakım ve onarım ihtiyaçlarını karşılamak için karaya oturmuş (kullanım dışı) uçak ve denizaltılardan yedek parça aradığı ortaya çıktı. ABD Hükümet Hesap Verebilirlik Ofisi (GAO) tarafından hazırlanan yeni bir rapor, Savunma Bakanlığı’nın (DOD) yüklenicilerden ve üreticilerden gerekli veri haklarını ve fikri mülkiyeti (FM) tam olarak alamamasının bu duruma yol açtığını gösteriyor. Bu eksiklik, bakım sürelerini uzatıyor ve operasyonel hazırlığı tehlikeye atıyor.
Veri Hakları Krizi Bakım Sürelerini Uzatıyor
GAO raporu, sorunun temelinde DOD’un, silah sistemlerinin yeterli düzeyde sürdürülebilirliğini sağlamak için ihtiyaç duyduğu mühendislik çizimleri ve teknik kılavuzlar da dahil olmak üzere fikri mülkiyet haklarını (IP) elde edememesi ve etkin bir şekilde yönetememesi yatıyor.
Tedarikçi Bağımlılığı: Veri haklarındaki bu boşluk, Donanma bakım personelini yedek parça tedariki konusunda doğrudan yüklenicilere bağımlı hale getiriyor. Parçayı yalnızca satıcının üretebilmesi, onarım zaman çizelgesinin satıcı tarafından belirlenmesine neden oluyor.
Bakım Gecikmeleri: Uygun veri haklarının eksikliği nedeniyle, programlar silah sistemlerinin bakımı konusunda yardım için sürekli olarak yükleniciye güvenmek zorunda kalıyor ve bu durum tedarikçi kısıtlamasına yol açıyor.
Raporda, veri hakkı sorunları yaşayan ve depo düzeyindeki bakımı gerçekleştirmek için uygun verilere sahip olmayan beş büyük silah sistemi sıralandı: F/A-18 savaş uçağı, F-35 savaş uçağı, Sahil Muharebe Gemisi, Stryker Muharebe Aracı ve Virginia sınıfı Denizaltı.
“Canibalizm” Yöntemiyle Çözüm
Bakım gecikmeleri ve yedek parça eksikliği karşısında, Donanma operasyonel hazırlığını sürdürmek için kendi uçak ve denizaltılarından parça sökerek geçici çözümler (canibalizm) üretiyor.
F/A-18 Örneği: F/A-18 bakımcıları GAO’ya, ana yükleniciden frekans kabloları için veri hakları almaya yönelik yıllarca süren başarısız girişimlerin, onları “parça için yere indirilmiş uçakları parçalamaya” ittiğini söyledi.
Virginia Sınıfı Denizaltı Örneği: Virginia sınıfı denizaltının bakımcıları da, gerekli bileşenler için teknik veri haklarına sahip olan yüklenicilere bağımlı olmaları nedeniyle diğer denizaltılardan parça almak zorunda kaldıklarını ifade etti.
Ancak bu geçici çözümün ciddi sonuçları var: Yere indirilen uçaklardan parça sökülerek başka uçaklardaki boşlukların doldurulması, genel bakım maliyetlerinde, iş yükünde ve uçakların kullanılabilirlik oranında artışa yol açıyor.
Hukuki ve Yönetsel Çözüm Önerileri
GAO raporu, sorunun temelinde fikri mülkiyetin (IP) sözleşme şartları ve Savunma Bakanlığı’nın elde ettiği verilerin türü konusunda yanlış iletişimler ve/veya yanlış anlamalar olduğunu belirtiyor. Mevcut yasalar DOD’un operasyon, bakım ve eğitim amaçlı verilere erişmesine izin verirken, ayrıntılı üretim veya süreç verilerini kapsamıyor.
GAO, bu durumu düzeltmek için kritik önerilerde bulundu:
Kongre’ye Çağrı: Kongre’nin imalat verilerinin yükleniciler ile DOD arasında nasıl ele alınacağını belirlemesini önerdi.
IP Planlaması: DOD’un “sürdürülmekte olan programlar için ek IP planlama bilgisi sağlamasını” talep etti.
Süreç Gözden Geçirilmesi: Veri çıktılarının değerlendirildiği sürecin etkinliğini yeniden gözden geçirmesini önerdi.
Rapora göre, DOD program ofislerinin, sistemlerin sürdürülebilirliği için gelecekte ihtiyaç duyacakları veri haklarının tamamını doğru bir şekilde tahmin etmesi zor. Bu, ya gereğinden fazla veri talep ederek maliyeti artırıyor ya da yetersiz taleple daha sonra sistemin sürdürülebilirliğiyle ilgili sorunlara yol açıyor. Bu nedenle GAO, sözleşme süreçlerinin ve veri hakkı taleplerinin netleştirilmesi gerektiğini vurguluyor.
